Page 21 - ตัวอย่าง หนังสือเรียน วรรณคดี ม.5
P. 21
22
บทประพันธ์ข้างต้นกล่าวถึงอิเหนาเมื่อต้องพลัดพรากจากนางจินตะหราหลังจาก
ี
ั
ท่ได้พบและตกหลุมรักนาง จะเห็นได้ว่ากวีมีการหลากคำา โดยปรากฏท้งคำาว่า “เยาวมาลย์” และคำาว่า
ั
่
็
้
“อรไท” ท้ง ๒ คำาดังกล่าว หมายถึง นางจินตะหรา การหลากคำาในบทประพันธ์นีจึงแสดงใหเหนวา
้
กวีมีการเลือกสรรคำามาใช้เพื่อสร้างความหลากหลายของถ้อยคำาในบทประพันธ์
์
ี
ื
๓) วรรณศิลป์ท่เกิดจากการใช้ภาพพจน คือ การใช้สำานวนภาษาเพ่อให้เกิดภาพหรือ
มีความหมายพิเศษ (ราชบัณฑิตยสถาน, ๒๕๔๕ : ๑๘๒) การใช้ภาพพจน์มีผลต่อความสำาเริงอารมณ์
ำ
ำ
ี
ึ
ู
ของผ้อ่าน ทาให้เกิดความคิดและจินตนาการ ทาให้สิ่งท่เป็นนามธรรมเกิดเป็นรูปธรรมมากข้น สื่อสาร
ความเข้มข้นทางอารมณ์มากขึ้น ตลอดจนช่วยให้กล่าวคำาน้อยแต่ได้ความมาก (กุหลาบ มัลลิกะมาส
อ้างถึงใน สมเกียรติ รักษ์มณี, ๒๕๕๑ : ๗๑) โดยภาพพจน์ที่มักจะปรากฏใช้ในวรรณคดีและวรรณกรรม
มีหลายประเภท ดังนี้
อุปมา คือ การเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งให้คล้ายหรือเหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง โดยมีคำาที่
สื่อความหมายว่า “เหมือน” เป็นตัวเชื่อมแสดงความเปรียบ เช่น กล เปรียบ ประดุจ ดุจ ดั่ง เหมือน ราวกับ
ราว เพียง เพี้ยง ฯลฯ (ราชบัณฑิตยสถาน, ๒๕๕๒ : ๕๖๖) เช่น
นอนเถิดหนายาหยีพี่จะกล่อม งามละม่อมมิ่งขวัญอย่าหวั่นไหว
คิรีรอบขอบเคียงเหมือนเวียงไชย อยู่ร่มไม้เหมือนปราสาทราชวัง
เคยสำาเนียงเสียงนางสุรางค์เห่ มาฟังเรไรแซ่เหมือนแตรสังข์
เคยมีวิสูตรรูดกั้นบนบัลลังก์ มากำาบังใบไม้ในไพรวัน
นิราศอิเหนา ของสุนทรภู่
จาก (ชีวิตและงาน ของสุนทรภู่ ฉบับกรมศิลปากรตรวจสอบชำาระใหม่ของกรมศิลปากร, กองวรรณกรรมและ
ประวัติศาสตร์, ๒๕๔๓ : ๑๔๖-๑๔๗)
บทประพันธ์ข้างต้นปรากฏการใช้ภาพพจน์อุปมา ดังจะเห็นได้ว่ามีการเปรียบเทียบ
ี
ี
ี
สิ่งท่มีอยู่ในป่ากับสิ่งท่มีอยู่ในวัง ได้แก่ เปรียบภูเขาท่รายล้อมอยู่เหมือนบ้านเมือง เปรียบร่มไม้เหมือน
ปราสาทราชวัง เปรียบเสียงเรไรเหมือนแตรสังข์ในการประโคมดนตรีตามแบบแผนของราชสำานัก
ำ
ำ
เนื้อหาของบทประพันธ์ข้างต้นเป็นบทราพึงราพันของอิเหนาเมื่อต้องพลัดพรากจากนางบุษบา
เมื่อองค์ปะตาระกาหลาบันดาลให้ลมหอบนางบุษบาไป สุนทรภู่ถ่ายทอดความคิดคำานึงของอิเหนาเมื่อนึกถึง
ี
คราวท่ร่วมใช้ชีวิตในป่ากับนางบุษบา การใช้ภาพพจน์อุปมาในบทประพันธ์นี้จึงเป็นการสื่อความหมายว่า
แม้ในป่าจะไม่มีความสะดวกสบาย แต่อิเหนาก็จะคอยดูแลนางอย่างใกล้ชิด แม้จะไม่สะดวกสบายเท่ากับ
ตอนอยู่ในวัง แต่เมื่อทั้งคู่ได้อยู่ร่วมกันก็มีความสุขได้เช่นกัน
ี
อุปลักษณ คือ การกล่าวเปรียบโดยตรงระหว่างสิ่งท่มีคุณสมบัติร่วมบางประการ
์
ิ
ั
่
ี
ี
ของสองสงหรอมากกวานั้น โดยมีคำาแสดงเปรยบเทยบวา เปน คือ เท่ากับ ฯลฯ (ราชบณฑตยสถาน,
่
ิ
็
่
ื
๒๕๕๒ : ๕๖๙) เช่น
