Page 17 - ตัวอย่าง หนังสือเรียน วรรณคดี ม.5
P. 17
18
ำ
ี
้
้
๑) วรรณศิลป์ท่เกิดจากการใช้เสียงของคา คือ การสรางความไพเราะใหแก่บทประพันธ ์
ี
ำ
ื
โดยอาศัยลักษณะทางเสียงของพยัญชนะ สระ และวรรณยุกต์ เพ่อให้บทประพันธ์เกิดท่วงทานองท่ไพเราะ
ำ
เมื่ออ่านออกเสียง การเล่นเสียงสามารถจาแนกได้เป็น ๓ ลักษณะ ได้แก่ การเล่นเสียงสัมผัสสระ
การเล่นเสียงสัมผัสพยัญชนะ และการเล่นเสียงวรรณยุกต์ ดังนี้
ั
การเล่นเสียงสมผสสระ คือ การนำาคำาท่ประกอบด้วยสระเสียงเดียวกันและ
ั
ี
ื
อยู่ในมาตราตัวสะกดเดียวกันมาใช้เพ่อรับส่งสัมผัส โดยสัมผัสสระถือเป็นข้อบังคับทางฉันทลักษณ์
ท่กำาหนดให้ใช้ในการแต่งร้อยกรองเพ่อความคล้องจอง แต่กวีก็มักจะสร้างสรรค์บทประพันธ์โดยเพ่ม
ี
ื
ิ
การเล่นเสียงสัมผัสสระนอกเหนือจากข้อบังคับทางฉันทลักษณ์ โดยเพ่มเป็นสัมผัสภายในวรรค
ิ
ตลอดจนแต่งคำาประพันธ์ด้วยการเล่นเสียงสัมผัสสระหลายตำาแหน่งตลอดทั้งบท เช่น
จอมกษัตริย์ทัศนาเห็นลูกแก้ว เหมือนตายแล้วเกิดใหม่ให้ใจหาย
พระชลนัยน์ไหลหลั่งลงพรั่งพราย ประคองกายกอดแอบไว้แนบองค์
สงสารบุตรสุดจะขืนสะอื้นอั้น ยังมิทันไต่ถามตามประสงค์
สุดกำาลังจะประทังดำารงองค์ กันแสงทรงโศกซบสลบไป
นิทานคำากลอนสุนทรภู่ เรื่อง พระอภัยมณี
จาก (วรรณคดีไทย เรื่อง พระอภัยมณี, ๒๕๐๕ : ๒๗๘)
ั
์
้
้
็
่
้
้
์
ั
บทประพนธทยกมาขางตน จะเหนได้วามีการสรางความไพเราะใหแก่บทประพนธโดย
ี
่
ำ
ี
การเล่นเสียงสัมผัสสระ ข้อความท่พิมพ์ด้วยตัวอักษรสีส้ม เป็นตาแหน่งท่เป็นข้อบังคับทางฉันทลักษณ์
ี
ี
กำาหนดไว้ว่าจะต้องเป็นคำาท่สัมผัสคล้องจองกัน กวีได้ร้อยเรียงบทประพันธ์ได้ตรงตามท่ฉันทลักษณ ์
ี
ี
ิ
กำาหนด นอกจากนี้แล้วยังได้เพ่มสัมผัสสระภายในวรรคนอกเหนือจากท่ฉันทลักษณ์กำาหนด ดังจะเห็น
ิ
ี
ได้จากข้อความท่พิมพ์ด้วยตัวอักษรสีฟ้าและสีชมพู ลักษณะเช่นนี้เป็นการเพ่มความไพเราะให้แก่
บทประพันธ์โดยใช้คุณลักษณะด้านเสียงของคำาเป็นเครื่องมือ
การเล่นเสียงสัมผัสพยัญชนะ คือ การนำาคำาท่ประกอบด้วยเสียงพยัญชนะต้น
ี
ี
เป็นเสียงเดียวกันหลาย ๆ คำามาใช้ร่วมกัน เพ่อรับส่งสัมผัสในบทประพันธ์ ซ่งเป็นสัมผัสท่มิได้เป็นข้อบังคับ
ึ
ื
ทางฉันทลักษณ์ แต่กวีมักใช้เพื่อสร้างเสียงที่ไพเราะให้แก่บทประพันธ์ ทั้งยังเป็นการแสดงฝีมือของกวีอีก
ทางหนึ่งด้วย เช่น
แจ้วแจ้วจักกระจั่นจ้า จับใจ
หริ่งหริ่งเรื่อยเรไร ร่าร้อง
ำ
แซ้งแซวส่งเสียงไส ทราบโสท
แหนงนิ่งนึกนุชน้อง นิ่มเนื้อนวลนาง
โคลงนิราศสุพรรณ ของสุนทรภู่
จาก (ชีวิตและงาน ของสุนทรภู่ ฉบับกรมศิลปากรตรวจสอบชำาระใหม่ ของกรมศิลปากร, กองวรรณกรรม
และประวัติศาสตร์, ๒๕๔๓ : ๑๘๖)
