Page 22 - ตัวอย่าง หนังสือเรียน วรรณคดี ม.2
P. 22
22
๒.๔ การเล่นคำา คือ กลวิธีก�รประพันธ์ที่ใช้อักษร คำ� วลี หรือข้อคว�มในลักษณะพิเศษ
นอกเหนือจ�กที่กำ�หนดไว้ในข้อบังคับท�งฉันทลักษณ์ เพื่อหวังผลในด้�นวรรณศิลป์ คือ ทำ�ให้เกิดเสียง
จังหวะ ลีล�ที่มีผลต่อคว�มไพเร�ะของบทประพันธ์ ตลอดจนทำ�ให้มีคว�มหม�ยที่คมค�ยน่�ประทับใจ
ยิ่งขึ้น (ร�ชบัณฑิตยสถ�น, ๒๕๕๒ : ๗๑) ก�รเล่นคำ�อ�จจำ�แนกได้เป็นลักษณะต่�ง ๆ ดังนี้
๑) การเล่นคำา คือ ก�รนำ�คำ�พ้องรูป คำ�พ้องเสียง หรือคำ�พ้องรูปพ้องเสียง ม�ใช้
ร่วมกันในบทประพันธ์ ซึ่งนอกจ�กจะเป็นก�รเพิ่มคว�มไพเร�ะให้แก่บทประพันธ์แล้ว ก�รเล่นคำ�พ้อง
ยังเป็นก�รแสดงคว�มรอบรู้ของกวีที่ส�ม�รถนำ�คำ�ที่มีคว�มหม�ยหล�กหล�ยม�ใช้ เพื่อสร้�งคว�มคมค�ย
ของคว�มหม�ยที่เกิดขึ้นอีกด้วย เช่น
ว่�พล�งท�งชมคณ�นก โผนผกจับไม้อึงมี่
เบญจวรรณจับวัลย์ชาลี เหมือนวันพี่ไกลส�มสุด�ม�
นางนวลจับนางนวลนอน เหมือนพี่แนบนวลสมรจินตะหร�
จากพรากจับจากจำ�นรรจ� เหมือนจากน�งสก�ระว�ตี
บทละครเรื่อง อิเหน� ตอน ศึกกะหมังกุหนิง พระร�ชนิพนธ์ในพระบ�ทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้�นภ�ลัย
จ�ก (บทอ�ขย�นภ�ษ�ไทย ของกระทรวงศึกษ�ธิก�ร, สำ�นักง�นคณะกรรมก�รก�รศึกษ�ขั้นพื้นฐ�น, ๒๕๕๓ : ๑๙)
บทประพันธ์ข้�งต้นม�จ�กวรรณคดี เรื่อง อิเหน� ตอน ศึกกะหมังกุหนิง เนื้อห�
ตอนนี้เป็นตอนที่อิเหน�เคลื่อนทัพจ�กเมืองหมันหย�ไปยังเมืองด�ห�เพื่อร่วมทำ�สงคร�ม ระหว่�งท�ง
ได้ครำ่�ครวญถึงน�งผู้เป็นที่รักที่ได้จ�กม� จะเห็นได้ว่�มีก�รเล่นคำ�พ้องในหล�ยตำ�แหน่ง ได้แก่ ก�รนำ�
คำ�ว่� “เบญจวรรณ” ซึ่งเป็นชื่อส�ยพันธุ์หนึ่งของนก ม�ใช้ร่วมกับ “วัลย์ช�ลี” ซึ่งหม�ยถึง เถ�วัลย์ของ
ต้นชิงช้�ช�ลี แล้วเชื่อมโยงไปสู่คำ�ว่� “วัน” ซึ่งหม�ยถึง ระยะเวล�ที่พลัดพร�กจ�กกัน หรือก�รนำ�คำ�ว่�
“น�งนวล” ซึ่งเป็นชื่อส�ยพันธุ์ของนกส�ยพันธุ์หนึ่ง ม�ใช้ร่วมกับคำ�ว่� “น�งนวล” ซึ่งเป็นชื่อของต้นไม้
ชนิดหนึ่ง แล้วเชื่อมโยงไปสู่คำ�ว่� “นวลสมร” ซึ่งหม�ยถึง น�งผู้เป็นที่รัก รวมถึงก�รนำ�คำ�ว่�
“จ�กพร�ก” ซึ่งเป็นชื่อนกส�ยพันธุ์หนึ่ง ม�ใช้ร่วมกับคำ�ว่� “จ�ก” ซึ่งเป็นชื่อของต้นไม้ชนิดหนึ่ง
แล้วเชื่อมโยงไปสู่คำ�ว่� “จ�ก” ซึ่งหม�ยถึง ก�รพลัดพร�กจ�กน�งผู้เป็นที่รัก บทประพันธ์นี้จึงมีวรรณศิลป์
ในแง่ของก�รเล่นคำ�พ้องที่นอกจ�กจะมีคว�มไพเร�ะและมีคว�มหม�ยที่คมค�ยแล้ว ยังสะท้อนฝีมือ
ก�รประพันธ์และคว�มรอบรู้เกี่ยวกับพันธุ์ไม้และพันธุ์นกของกวีได้อีกด้วย
