Page 40 - ตัวอย่าง หนังสือเรียน วรรณคดี ม.5
P. 40
G G P A1 A2 S 41
มูลเหตุของการตรัสเทศนาเรื่องมหาเวสสันดรชาดกมาจากเมื่อครั้งพระพุทธเจ้าเสด็จไปยังเมือง
กบิลพัสดุ์เพื่อโปรดพระราชบิดาและพระประยูรญาติ พระประยูรญาติทุกพระองค์ทรงมีทิฐิมานะ
ต่างนึกในพระทัยว่า พระพุทธองค์มีพระชนมายุรุ่นลูกรุ่นหลาน จึงชวนกันนั่งอยู่ข้างหลัง และให้พระราชกุมาร
ผู้เยาว์นั่งข้างหน้าเพื่อให้ทำาความเคารพ พระพุทธเจ้าจึงทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์ เสด็จขึ้นไปบนท้องฟ้า
ราวกับจะให้ละอองธุลีพระบาทเรี่ยรายลงบนเศียรของพระประยูรญาติ และทำาให้พระประยูรญาติ
ทุกพระองค์ละทิฐิแสดงความเคารพ ดังคำาประพันธ์ในกัณฑ์ทศพรว่า
สมเด็จพระบรมศาสดาทรงทราบพระอัชฌาสัยหฤทัยพระบรมญาติทุกพระองค์ อันทรง
ซึ่งมานะไปหมด ควรตถาคตจะทรมานพระประยูรญาติให้ปราศจากมานะทิฐิ
สมเด็จพระผู้ทรงบุญสิริก็เข้าสู่พระจตุตถฌาณ มีอภิญญาณเป็นที่ตั้งดำารงพระองค์
เสด็จเหาะตรงขึ้นสู่นภากาศ ประดุจจะยังธุลีละอองพระบาทให้เรี่ยรายลงถูกต้องเศียรเกล้า
พระวงศาศากยราช เปล่งพระฉัพพรรณรังสิโยภาสรุ่งเรืองสว่างอย่างพระยมกปาฏิหาริย์
ในมณฑลสถานไม้คันธามพพฤกษ์ ดูพิลึกเลิศมหัศจรรย์
กัณฑ์ทศพร
จาก (หนังสืออ่านกวีนิพนธ์มหาเวสสันดรชาดก ของกระทรวงศึกษาธิการ, กรมสามัญศึกษา, ๒๔๙๔ : ๓)
ในขณะนั้นเองก็ได้เกิดฝนโบกขรพรรษ ตกลงมา ดังคำาประพันธ์ว่า
๑
...ขณะนั้นมหาเมฆอันใหญ่ตั้งขึ้นมา ยังท่อธาราห่าฝนโบกขรพรรษ ให้ปวัตตนาการ
เป็นท่อธารไหลไป สีน้านั้นแดงใสบริสุทธิ์ แม้ว่ามนุษย์หญิงชายผู้ใด ปรารถนาจะมิให้ถูกต้อง
ำ
กายแห่งตน แม้มาตรว่าแต่ขุมขนก็มิได้ชุ่มไปด้วยนำ้าน่ามหัศจรรย์ ตกลงแล้วก็ไหลลั่นสนั่นไป
ใต้พื้นพสุธา...
กัณฑ์ทศพร
จาก (หนังสืออ่านกวีนิพนธ์มหาเวสสันดรชาดก ของกระทรวงศึกษาธิการ, กรมสามัญศึกษา, ๒๔๙๔ : ๔-๕)
ฝ่ายพระอรหันต์จำานวนสองหมื่นองค์เห็นดังนั้น ก็สนทนากันว่าไม่เคยเห็นมาแต่กาลก่อน
พระพุทธองค์จึงตรัสว่า ฝนโบกขรพรรษนี้เคยมีมาแล้วแต่กาลก่อน แล้วพระองค์ก็ทรงดุษณีภาพ (นิ่ง)
ภิกษุทั้งหลายจึงทูลอาราธนา พระพุทธองค์จึงตรัสเล่าเรื่องมหาเวสสันดรชาดก
๒
ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดกมี ๑๓ กัณฑ์ ดังนี้
๑. กัณฑ์ทศพร กล่าวถึง พร ๑๐ ประการของพระอินทร์
๒. กัณฑ์หิมพานต์ กล่าวถึง พระเวสสันดรประสูติจนถึงถูกเนรเทศออกจากเมือง
๓. กัณฑ์ทานกัณฑ์ กล่าวถึง การบริจาคสัตตสดกมหาทาน คือ การทำาทานครั้งยิ่งใหญ่
ก่อนออกจากเมือง
๑
ำ
โบกฺขร หมายถึง ใบบัว พรรษ (วสฺส) หมายถึง ฝน ฝนโบกขรพรรษ จึงหมายถึง ฝนดุจนาตกลงในใบบัว ฝนชนิดนี้
้ำ
ใครปรารถนาให้เปียกก็เปียก ถ้าไม่ปรารถนาให้เปียกก็ไม่เปียก ฝนนี้มีสีแดงใสบริสุทธิ์
๒
กัณฑ์ หมายถึง ตอนหนึ่ง ๆ ของคำาเทศน์ที่เป็นเรื่องราว เช่น มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์ทศพร กัณฑ์หิมพานต์
