Page 43 - ตัวอย่าง หนังสือเรียน วรรณคดี ม.5
P. 43
44 G G P A1 A2 S
ลักษณะคำาประพันธ์
ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี แต่งด้วยคำาประพันธ์ประเภทร่ายยาว ซึ่งมีข้อบังคับ
ทางฉันทลักษณ์ ดังนี้
พจนานุกรมศัพท์วรรณกรรมไทย ภาคฉันทลักษณ์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (๒๕๕๐ : ๓๙๔)
อธิบายเกี่ยวกับฉันทลักษณ์ของร่ายยาวไว้ว่า คณะของร่ายยาวไม่กำาหนดแน่นอน บทหนึ่งไม่กำาหนด
จำานวนวรรค แต่ละวรรคไม่กำาหนดจำานวนคำา เมื่อจบความอาจมีคำาสร้อยเสริมท้ายบทได้ สัมผัสบังคับ
เป็นสัมผัสสระ มีตำาแหน่งไม่คงที่ คือ คำาสุดท้ายของวรรคหน้าส่งสัมผัสไปยังคำาใดคำาหนึ่งยกเว้น
คำาสุดท้ายในวรรคต่อไป ดำาเนินไปเช่นนี้จนกระทั่งจบบท
ฉันทลักษณ์ของร่ายยาวสามารถแสดงได้ดังแผนผังต่อไปนี้
แผนผังของร่ายสุภาพ
* แผนผังของร่ายยาวนั้นไม่กำาหนดจำานวนคำาและจำานวนวรรค
ตัวอย่างคำาประพันธ์จากร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
ปางนั้นส่วนสมเด็จพระมัทรีศรีสุนทรเทพกัญญา จำาเดิมแต่พระนางเธอลีลาล่วงลับ
พระอาวาส พระทัยนางให้หวั่นหวาดพะวงหลัง ตั้งพระทัยเป็นทุกข์ถึงพระเจ้าลูกมิลืมเลย
เดินพลางทางเสวยพระโศกพลาง พระนัยนเนตรทั้งสองข้างไม่ขาดสายพระอัสสุชล พลางพิศ
ดูผลาผลในกลางไพร ที่นางเคยได้อาศัยทรงสอยอยู่เป็นนิตย์ผิดสังเกต...
