Page 80 - ตัวอย่าง หนังสือเรียน วรรณคดี ม.5
P. 80
G G P A1 A2 S 81
ฉันทลักษณ์ของโคลงสามสุภาพสามารถแสดงได้ดังแผนผังต่อไปนี้
แผนผัง
้ ่
๑ บท
่ ้ ้ ่ ( )
สัมผัสระหว่างบท
้ ่
๑ บท
่ ้ ้ ่ ( )
ตัวอย่างโคลงสามสุภาพจากลิลิตตะเลงพ่าย
ภูบาลอื้นอำานวย อวยพระพรเลิศล้น
จงอยุธย์อย่าพ้น แห่งเงื้อมมือเทอญ พ่อนา
โคลงสี่สุภาพ
โคลงสี่สุภาพ ๑ บท มีจำานวน ๔ บาท แต่ละบาทมี ๒ วรรค วรรคหน้ากำาหนดให้มีจำานวนคำา
วรรคละ ๕ คำา วรรคหลังกำาหนดให้มีจำานวนคำาวรรคละ ๒ คำา ยกเว้นวรรคหลังของบาทที่ ๔ กำาหนดให้
มีจำานวนคำาเป็น ๔ คำา อีกทั้งวรรคหลังของบาทที่ ๑ และ ๓ นั้น อาจมีคำาสร้อยด้วยก็ได้ โดยคำาสร้อยใน
แต่ละตำาแหน่งกำาหนดมีได้ตำาแหน่งละจำานวน ๒ คำา
สัมผัสบังคับของโคลงสี่สุภาพนั้น ได้แก่ คำาที่ ๒ ของวรรคหลังในบาทที่ ๑ สัมผัสกับคำาที่ ๕
ในวรรคหน้าของบาทที่ ๒ และบาทที่ ๓ และคำาที่ ๒ ของวรรคหลังในบาทที่ ๒ สัมผัสกับคำาที่ ๕
ในวรรคหน้าของบาทที่ ๔
การกำาหนดคำาเอกและคำาโท โคลงสี่สุภาพบทหนึ่ง กำาหนดให้มีคำาเอกจำานวน ๗ แห่ง ได้แก่
คำาที่ ๔ ของวรรคหน้าในบาทที่ ๑ คำาที่ ๒ ของวรรคหน้าในบาทที่ ๒ คำาที่ ๑ ของวรรคหลังในบาทที่ ๒
คำาที่ ๓ ของวรรคหน้าในบาทที่ ๓ คำาที่ ๒ ของวรรคหลังในบาทที่ ๓ คำาที่ ๒ ของวรรคหน้าในบาทที่ ๔
และคำาที่ ๑ ของวรรคหลังในบาทที่ ๔ และกำาหนดให้มีคำาโท ๔ แห่ง ได้แก่ คำาที่ ๕ ของวรรคหน้าในบาท
ที่ ๑ คำาที่ ๒ ของวรรคหลังในบาทที่ ๒ คำาที่ ๕ ของวรรคหน้าในบาทที่ ๔ และคำาที่ ๒ ของวรรคหลัง
ในบาทที่ ๔
