Page 26 - หนังสือเรียนวรรณคดีและวรรณกรรม ม.6 หน่วยที่ 1

๒.๒ ศิลปะการประพันธ์

เสภาเร่อง ขุนช้าง-ขุนแผนตอนนี้มีความงามทางวรรณศิลป์อยู่หลายตอน ความงดงาม
ื
นี้มาจากการใช้โวหาร ภาพพจน์ เล่นคำาสัมผัสนอก สัมผัสใน รวมท้งการสัมผัสพยัญชนะและสระ ซ่งกว ี
ั
ึ
สามารถเลือกสรรคำามาวางไว้ใกล้กัน และสามารถจัดเรียงความไพเราะของถ้อยคำาได้อย่างลงตัว
๑) อุปมา มีการใช้คำาว่า เหมือน ดุจ ดั่ง เช่นตอนท่สมเด็จพระพันวษาตรัสว่า
ี
นางวันทองว่าใจของนางเหมือนมหาสมุทรที่ทั้งกว้าง ลึก ถมเท่าไรก็ไม่เคยเต็ม ดังคำาประพันธ์ว่า

จอกแหนแพเสาสำาเภาใหญ่ จะทอดถมเท่าไรไม่รู้สึก

เหมือนมหาสมุทรสุดซึ้งซึก นำ้าลึกเหลือจะหยั่งกระทั่งดิน

อีกตอนหนึ่งที่มีลักษณะอุปมาที่เด่น คือ ตอนที่จมื่นไวยบอกกับนางวันทองว่าอยู่กับ

ขุนช้างไม่เป็นสุขเท่าใดนัก เนื้อความกล่าวว่า

มาอยู่ไยกับอ้ายหินชาติ แสนอุบาทว์ใจจิตริษยา
ดังทองคำาทำาเลี่ยมปากกะลา หน้าตาดำาเหมือนมินหม้อมอม
เหมือนแมลงวันว่อนเคล้าที่เน่าชั่ว มาเกลือกกลั้วปทุมมาลย์ที่หวานหอม

ดอกมะเดื่อฤๅจะเจือดอกพะยอม ว่านักแม่จะตรอมระกำาใจ

ี
จมื่นไวยกล่าวเปรียบขุนช้างกับสิ่งของท่ไม่มีราคาหรือคุณค่า ทำาให้สามารถ
มองเห็นภาพอันน่าตลกและดูน่าสังเวชของขุนช้างมากขึ้น
ื
๒) อติพจน์ คือ โวหารกล่าวเกินจริง ในเสภาเร่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอนนี้พบว่าแม้จะไม่ใช่
เนื้อหาที่กล่าวถึงเหตุการณ์ประหลาด มหัศจรรย์ แต่ก็มีการแทรกการกล่าวเกินจริงไว้ด้วย ดังตัวอย่าง

จะกล่าวถึงขุนแผนแสนสนิท เรืองฤทธิ์ลือจบพิภพไหว

ี
จากตัวอย่างนี้จะเห็นว่ากวกำาลังกล่าวถึงลักษณะของตัวละครอย่างขุนแผนท่มี
ี
เวทมนตร์คาถา เลื่องลือไปทั่วจนแผ่นดินนั้นสะเทือนไหว
๓) สัมผัสพยัญชนะ การเล่นสัมผัสพยัญชนะ คือ การนำาพยัญชนะเสียงเดียวกัน
มาวางไว้ใกล้กัน บางครั้งการเล่นเสียงสัมผัสพยัญชนะยังสามารถเล่นสัมผัสกับเสียงสระได้ด้วย ตัวอย่าง

ที่จะนำามากล่าวนี้เป็นตัวอย่างการเรียกชื่อบ่าวของขุนช้าง

45
เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา