Page 2 - หนังสือเรียนวรรณคดีและวรรณกรรม ม.6 หน่วยที่ 1

บทนำ�เรื่อง 

เสภาเร่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ได้รับยกย่องจากวรรณคดีสโมสรว่าเป็นยอดกลอนเสภาท่ดีเลิศ
ี
ื
ั
ท้งในด้านกระบวนกลอนและด้านเนื้อเร่อง ลักษณะของกลอนเสภาเป็นคำาประพันธ์ชนิดกลอนสุภาพ
ื
ื
ใช้ขับในโอกาสหรือวาระสำาคัญต่าง ๆ หรือในงานบุญ บทเสภามีหลายเร่องนอกจากเสภาเร่อง
ื
ขุนช้าง-ขุนแผนแล้วยังมี เสภาเร่อง พระราชพงศาวดาร เสภาเร่อง อาบูหะซัน เสภาเร่อง
ื
ื
ื
่
้
่
ั
ั
่
ั
ี
ุ
ุ
้
่
พระยาราชวงสัน แตในบรรดาเสภาทงหลาย เสภาเรอง ขนชาง-ขนแผนได้รบความนิยมแพรหลายมากทสุด
ื
ที่ม�ของเรื่อง 
เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน เป็นตำานานเล่าสืบกันมาในเมืองสุพรรณบุรีและกาญจนบุรี มีเค้ามาจาก
ั
ึ
เร่องจริง ต้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยามีปรากฏชัดอยู่ใน “คำาให้การชาวกรุงเก่า” ซ่งเป็นหนังสือพงศาวดาร
ื
กล่าวถึงขุนแผนทหารเอกของสมเด็จพระพันวษา (เป็นพระนามประกอบเกียรติยศสำาหรับเรียก
พระเจ้าแผ่นดินไม่ใช่พระนามเฉพาะของพระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใดพระองค์หนึ่ง) ในพงศาวดาร กล่าวถึง
ี
ั
พระเจ้าล้านช้าง (พระเจ้ากรุงศรสัตนาคนหุต) ทรงหวงจะเป็นไมตรกับกรงศรีอยุธยา จึงทรงส่ง
ี
ุ
พระราชธิดามาถวายแด่สมเด็จพระพันวษา พระเจ้าเชียงใหม่ทรงทราบข่าวจึงส่งกองทัพมาดักชิง
พระราชธิดาพระเจ้าล้านช้าง สมเด็จพระพันวษาจึงโปรดให้ขุนแผนยกกองทัพไปปราบเจ้านครเชียงใหม่
ขุนแผนได้ชัยชนะนำาพระราชธิดาของพระเจ้าล้านช้างมาถวายสมเด็จพระพันวษาและได้รับพระราชทาน
รางวัลมากมาย
ึ
ั
เสภาแต่ละตอนซ่งมีมาแต่คร้งอยุธยาได้สูญหายไปเป็นส่วนใหญ่ ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์
ี
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดให้ชำาระสำานวนท่มี และโปรดให้กวีในรัชสมัยแต่งเสภา
ั
ตอนต่าง ๆ เสภาท้งหมดได้รับการรวบรวมสมบูรณ์ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ึ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำารงราชานุภาพทรงสันนิษฐานว่า ตอน ขุนแผนข้นเรือนขุนช้าง
ตอน ขุนแผนพานางวันทองหนี และตอน พลายแก้วเป็นชู้กับนางพิม เป็นพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จ-
พระพุทธเลิศหล้านภาลัย พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ทรงพระนิพนธ์ ตอน ขุนช้าง
ขอนางพิม และตอน ขุนช้างตามนางวันทอง ตอน กำาเนิดพลายงาม เป็นสำานวนของสุนทรภู่ สำาหรับ
ตอน ขุนช้างถวายฎีกา ที่นำามาเป็นบทเรียนนี้ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง แต่เป็นหนึ่งใน ๘ ตอนที่ได้รับยกย่อง
่
่
จากวรรณคดีสโมสรว่าแต่งดีเป็นเยียม เพราะกระบวนกลอนสือสารให้เกิดอารมณ์สะเทอนใจ และเด่น
ื
ในกระบวนเล่าเรื่องที่มีการเล่าเรื่องย้อนหลังให้ผู้อ่านได้ทราบความเป็นมาของเรื่องราวในตอนปัจจุบัน
ประเพณีก�รขับเสภ� 

ข้อความในกฎมนเทียรบาลรัชกาลสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถได้กล่าวไว้ในพระราชกิจจานุกิจ

ในสมัยนั้นว่า “หกทุ่มเบิกเสภาดนตรี เจ็ดทุ่มเบิกนิยาย” แสดงว่ามีการเล่นเสภามานานแล้ว และเข้าใจว่า

21
เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา